توانبخشی، دستورالعمل راهنمای ایجاد ارتباط درست و استاندارد با دانشآموز
صلاحالدین محمدی
(ویژه معلمان، پرسنل مدرسه و دانشآموزان)
مقدمه
این دستورالعمل با هدف تضمین حق تحصیل دانشآموزان با نیازهای ویژه در محیطهای عادی تدوین شده است. حضور این دانشآموزان در کنار همسالان عادی، یک حق اساسی برای بهرهمندی از فرصتها و امکانات برابر تحصیلی و نیز فرصت جامعهپذیری و تعامل اجتماعی در یک محیط طبیعی است. هدف نهایی، فراهم آوردن محیطی فراگیر، احترامآمیز، ایمن و مؤثر برای تحقق این حقوق است.
بخش اول: راهنمای ویژه معلمان کلاس
۱. جانمایی و محیط فیزیکی کلاس:
تعیین جایگاه بهینه: دانشآموز باید در نقطهای از کلاس بنشیند که:
- دسترسی بهتری به معلم و تخته داشته باشد (در صورت لزوم و داشتن بینایی باقیمانده).
- از تابش مستقیم و آزاردهنده نور خورشید (بهویژه از پشت سر) به دور باشد.
- نزدیک به پریز برق برای استفاده از تجهیزات کمکآموزشی باشد.
- مسیرهای تردد اصلی و خروج از کلاس، برایش کاملاً ایمن و قابل دسترس باشد.
- تضاد رنگی: برای دانشآموزان کمبینا، از تضاد رنگی برای تسهیل درک محیط استفاده کنید.
۲. برقراری ارتباط و تعامل در کلاس درس:
- خطاب مستقیم: هنگام صحبت با دانشآموز، مستقیماً با خود او صحبت کنید.
- معرفی خود و دیگران: هنگام نزدیک شدن، خود را معرفی کنید. هنگام تشکیل گروههای کاری، همکلاسیها را به او معرفی کنید.
- توصیف بصری کامل: تمام مطالب نوشته شده روی تخته، تصاویر، نمودارها یا ویدئوها را به طور شفاهی و دقیق توصیف کنید.
- جهتیابی در کلاس: موقعیت مکانی را به طور دقیق و با استفاده از جهتهای ساعتگونه توصیف کنید.
۳. مناسبسازیهای آموزشی و ارزیابی:
- زمان و قالب جایگزین: در انجام تکالیف و امتحانات، زمان اضافی در نظر بگیرید و مطالب را به فرمتهای قابل دسترس ارائه دهید.
- ارزیابی: سؤالات امتحانی را میتوان به صورت فایل صوتی یا با استفاده از یک منشی در اختیارش گذاشت.
- پیشخوانی مطالب: فایل متنی کتابها و جزوات را حداقل یک هفته زودتر در اختیار دانشآموز قرار دهید.
بخش دوم: راهنمای ویژه پرسنل مدرسه (مدیریت، معاونان، خدمه)
۱. ایمنی، نورپردازی و جهتیابی:
- حفظ نظم محیط: راهروها، پلهها و ورودیها باید همیشه عاری از وسایل، به خصوص موارد خطرآفرین باشد.
- ایمنسازی سازهای شامل:
- پلهها: کلیه پلههای فاقد نرده یا حفاظ، باید مجهز به نردههای استاندارد و محکم شوند.
- درها و پنجرهها: قوانین «کاملاً باز یا کاملاً بسته» نه تنها برای درها، بلکه برای پنجرهها نیز به طور جدی رعایت شود. یک پنجره یا در نیمهباز میتواند خطر برخورد و آسیب جدی ایجاد کند.
- کنترل نور: در کلاسها و راهروها از پردهها یا سایبانهای مناسب برای کنترل نور خورشید و جلوگیری از خیرگی استفاده شود.
- اطلاع از تغییرات: در صورت جابهجایی مبلمان یا وجود خطرات موقت، بلافاصله دانشآموز و معلم رابط را مطلع کنید.
۲. برقراری ارتباط:
- شناسایی و کمک: هنگام دیدن دانشآموز در محیط مدرسه، خود را معرفی کنید و بپرسید: «آیا نیاز به کمک دارید؟»
- راهنمایی صحیح: بهترین روش برای راهنمایی، ارائه بازوی خود به او است. هنگام رسیدن به پلهها یا موانع، توقف کوتاهی کرده و به طور شفاهی اطلاع دهید.
بخش سوم: راهنمای ویژه دانشآموزان
۱. دوستی و تعامل اجتماعی:
- معرفی خود: وقتی نزدیک او میشوید، خود را معرفی کنید.
- پرسش مستقیم: مستقیماً با او صحبت کنید و نامش را صدا بزنید.
- کمک مؤثر: قبل از کمک، همیشه بپرسید: «آیا نیاز به کمک داری؟» و اگر پاسخ مثبت بود، بپرسید «چطور میتوانم کمک کنم؟»
- توصیف محیط: در زنگ تفریح یا گردشهای علمی، در صورت نیاز، محیط اطراف، افراد و فعالیتها را برایش توصیف کنید.
۲. فعالیتهای گروهی و بازی:
- مشارکت دادن: او را در گفتگوها و بازیها شریک کنید. قوانین بازی را به طور شفاهی توضیح دهید.
- صحبت نکردن در حین نوشتن: هنگامی که او در حال تایپ با ماشین پرکینز یا گوش دادن به مطالب از طریق هدفون است، با او صحبت نکنید.
بخش چهارم: نقش کلیدی معلم رابط
1.لینک ارتباطی و پشتیبان حقوق: معلم رابط، نه تنها حلقه وصل، بلکه حامی و تضمینکننده حق تحصیل دانشآموز در محیط عادی است.
2.مشاوره، آموزش و نظارت: کارگاههای آموزشی برگزار میکند، بر اجرای برنامه آموزشی فردی (IEP) نظارت دارد و در بهینهسازی و ایمنسازی محیط فیزیکی (نردهها، درها و پنجرهها، نور، جایگاه) مشاوره میدهد.
3.حل چالشها: به صورت مستقیم و خلاقانه برای رفع موانع اقدام میکند.
سخن پایانی
فراگیری یک سفر است، نه یک مقصد؛ این مسیر بر پایه باور به برابری حقوق آموزشی و اجتماعی همه کودکان استوار است. نیت خیر و تمایل به یادگیری، مهمترین عامل موفقیت در این مسیر است. بیایید با همکاری یکدیگر، محیطی بسازیم که هر دانشآموزی، با هر توانایی، بتواند در کنار همسالان خود رشد کند و درخشان شود.
صلاحالدین محمدی
معلم ویژه دانشآموزان با آسیب بینایی شهرستان سنندج
