یادداشت مدیر‌مسئول، آغاز رسمی هفتمین دوره کانون افراد دارای معلولیت شهر تهران

اداره‌کل سلامت شهرداری تهران در راستای واگذاری مدیریت شهری به خود معلولان، بیش از 15 سال است با ایجاد ساختار کانون افراد دارای معلولیت، در نظر دارد رفع چالش‌های این قشر را در سطح شهر تهران به خود معلولان واگذار کند. به بهانه آغاز فعالیت رسمی هفتمین دوره کانون معلولان در مرداد‌ماه، در این یادداشت، چرایی شکل‌گیری و ساختار کانون افراد دارای معلولیت شهر تهران، وظایف دبیران مناطق، اهداف کانون و کارگروه‌های تخصصی را از نظر خواهیم گذراند.

چرایی شکل‌گیری کانون افراد دارای معلولیت شهر تهران

شهر فراگیر، شهری است که تمامی شهروندان، فارغ از ویژگی‌های جسمی، حسی، ذهنی، روانی، سنی و اجتماعی، بتوانند از فرصت‌های برابر برای مشارکت در زندگی اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و مدنی برخوردار باشند؛ تحقق چنین شهری مستلزم آن است که افراد دارای معلولیت نه صرفاً به عنوان دریافت‌کنندگان خدمات، بلکه به عنوان کنشگران اجتماعی، صاحبان تجربه زیسته و شرکای مدیریت شهری در فرآیندهای تصمیم‌سازی، برنامه‌ریزی، اجرا و ارزیابی سیاست‌های عمومی ایفای نقش کنند. شهرداری تهران در چارچوب رویکردهای نوین مدیریت شهری، توسعه سرمایه اجتماعی، مشارکت شهروندی، عدالت شهری و محله‌محوری، بستری را برای سازماندهی ظرفیت‌های اجتماعی افراد دارای معلولیت، خانواده‌های آن‌ها، داوطلبان و فعالان اجتماعی فراهم کرده است. کانون افراد دارای معلولیت شهر تهران یک نهاد مردمی، مشارکتی، مشورتی و اجتماعی است که ضمن تقویت ارتباط میان افراد دارای معلولیت و مدیریت شهری، زمینه شناسایی نیازها، ظرفیت‌ها و مطالبات این گروه از شهروندان را فراهم کرده و از طریق شبکه‌سازی اجتماعی، فعالیت‌های داوطلبانه، کارگروه‌های تخصصی و سازوکارهای مشارکتی، در مسیر ارتقای کیفیت زندگی شهروندان دارای معلولیت و تحقق شهر دسترس‌پذیر و فراگیر گام برمی‌دارد.

کانون افراد دارای معلولیت شهر تهران، به عنوان یکی از مهم‌ترین سازوکارهای مشارکت اجتماعی شهروندان دارای معلولیت در مدیریت شهری، بر این باور است که توسعه پایدار شهری بدون مشارکت مستقیم ذی‌نفعان، به ویژه افرادی که تجربه زیسته آنان می‌تواند مسیر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی را واقع‌بینانه‌تر، اثربخش‌تر و عادلانه‌تر سازد، امکان‌پذیر نخواهد بود. از این رو، کانون صرفاً بستری برای اجرای برنامه‌ها نیست؛ بلکه نهادی برای گفت‌وگو، هم‌اندیشی، مطالبه‌گری مسئولانه، ارائه راهکارهای تخصصی، تقویت سرمایه اجتماعی و توسعه حکمرانی مشارکتی در حوزه معلولیت محسوب می‌شود. در این چارچوب، کانون تلاش می‌کند با بهره‌گیری از ظرفیت تشکل‌های مردم‌نهاد، دانشگاهیان، متخصصان، خیرین، داوطلبان، خانواده‌های افراد دارای معلولیت و سایر کنشگران اجتماعی، شبکه‌ای پویا و پایدار از همکاری میان جامعه مدنی و مدیریت شهری ایجاد نموده و زمینه مشارکت مستمر شهروندان دارای معلولیت را در فرآیندهای تصمیم‌سازی، برنامه‌ریزی، اجرا، پایش و ارزیابی سیاست‌ها و برنامه‌های مرتبط با حوزه معلولیت فراهم آورد.

ساختار کانون افراد دارای معلولیت

کانون افراد دارای معلولیت از نظر جایگاه شامل: دبیر محله: مسئول هماهنگی فعالیت‌های کانون در سطح محلات شهرداری، دبیر منطقه: مسئول هماهنگی فعالیت‌های کانون در سطح مناطق و عضو شورای دبیران، شورای دبیران مناطق: عالی‌ترین رکن مشارکتی و سیاست‌گذار کانون متشکل از دبیران مناطق ۲۲‌گانه، هیئت مدیره: رکن راهبری، هماهنگی و نظارت اجرایی کانون، دبیرکل: مسئول هماهنگی امور اجرایی و پیگیری مصوبات کانون، کارگروه تخصصی: ساختار موضوعی کانون برای پیگیری مأموریت‌های تخصصی و دبیرخانه دائمی: به منظور پشتیبانی، هماهنگی، مستندسازی، ثبت مکاتبات، نگهداری سوابق، بانک اطلاعات اعضا و پشتیبانی اداری کانون است. اداره‌کل سلامت شهرداری تهران در این ساختار، برای هر یک از مناطق ۲۲‌گانه شهرداری تهران یک نفر از افراد دارای معلولیت را به عنوان دبیر منطقه انتخاب کرده است. دبیر منطقه موظف است دبیران محلات را انتخاب کند و با پشتیبانی مدیران سلامت شهرداری در هر منطقه، یک اتاق از مجموعه سرای محله شهرداری در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد. در این ساختار، اداره‌کل سلامت شهرداری تهران وظیفه پشتیبانی و تجهیز مکان‌های مذکور که در اختیار دبیران مناطق قرار گرفته است را بر عهده دارد. تمامی فعالیت‌های دبیران مناطق داوطلبانه بوده و اداره‌کل سلامت شهرداری تهران سعی کرده است برای دوره هفتم، از دبیرانی استفاده کند که همگی از معلولان برجسته و صاحب نظر در حوزه‌های فعالیت خود هستند. این امر، یک نمونه عالی از واگذاری امور به خود مردم، یعنی دادن امکانات به آن‌ها است تا معلولان بتوانند با درک صحیحی که از شرایط زندگی هم‌نوعان خود دارند، در راستای رفع مشکلات آن‌ها و بهبود کیفیت زندگی این افراد گام بردارند. همچنین دبیر منطقه وظیفه دارد: شبکه عضویت و مشارکت اجتماعی در سطح منطقه را گسترش و توسعه دهد، ظرفیت‌های علمی، تخصصی، اجتماعی و داوطلبانه منطقه را شناسایی کند و با سایر واحدهای مدیریت شهری که مرتبط با معلولان هستند، تعامل مستمر داشته باشد.

کارگروه‌های تخصصی کانون

گستردگی حوزه‌های مرتبط با معلولیت از جمله مناسب‌سازی، اشتغال، آموزش، فرهنگ، رسانه، حمایت‌های اجتماعی و مشارکت مردمی ایجاب می‌کند کانون از ساختارهای تخصصی و موضوع‌محور برای بهره‌گیری از دانش، تجربه و ظرفیت اجرایی اعضای خود برخوردار باشد. کارگروه‌های تخصصی با هدف ایجاد تقسیم کار تخصصی، تمرکز بر مسائل اولویت‌دار، ارتقای کیفیت تصمیم‌سازی، طراحی برنامه‌های عملیاتی و اجرای مأموریت‌های تخصصی کانون تشکیل شده‌اند. این کارگروه‌ها، ضمن ایفای نقش به عنوان بازوی فکری و کارشناسی کانون، مسئولیت برنامه‌ریزی، هماهنگی، اجرای برنامه‌های مصوب و ارزیابی نتایج اقدامات در حوزه مأموریت خود را نیز بر عهده دارند. استقرار این نظام تخصصی علاوه بر افزایش کارآمدی، موجب مسئولیت‌پذیری بیشتر اعضا، تمرکز فعالیت‌ها، توسعه تخصص‌های موضوعی و ایجاد رقابت سازنده میان کارگروه‌ها در مسیر تحقق اهداف کانون می‌شود.

کارگروه‌های تخصصی کانون عبارت‌اند از:

الف- کارگروه مناسب‌سازی شهری و دسترس‌پذیری

این کارگروه مسئول بررسی، پایش، برنامه‌ریزی، ارائه پیشنهاد و اجرای برنامه‌های مرتبط با مناسب‌سازی، دسترس‌پذیری، حمل‌ونقل شهری، ساختمان‌ها، فضاهای عمومی، خدمات شهری، فناوری‌های نوین و سایر موضوعات مرتبط با ایجاد شهر دسترس‌پذیر برای افراد دارای معلولیت است.

ب- کارگروه مهارت‌آموزی، کارآفرینی و اشتغال

این کارگروه مسئول برنامه‌ریزی، طراحی و اجرای فعالیت‌های مرتبط با آموزش‌های مهارتی، توانمندسازی اقتصادی، توسعه اشتغال، کارآفرینی، حمایت از کسب‌وکارهای افراد دارای معلولیت، توسعه فرصت‌های شغلی و همکاری با بخش‌های دولتی، عمومی و خصوصی در این حوزه است.

ج- کارگروه اجتماعی، فرهنگی و ورزشی

این کارگروه مسئول برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت‌های فرهنگی، هنری، ورزشی، گردشگری، اوقات فراغت، ارتقای مشارکت اجتماعی، توسعه سرمایه اجتماعی و افزایش نشاط و کیفیت زندگی افراد دارای معلولیت محسوب می‌شود.

د- کارگروه حمایت‌های اجتماعی و مشارکت‌های مردمی

این کارگروه مسئول شناسایی نیازهای حمایتی، توسعه شبکه‌های همیاری، جلب مشارکت‌های مردمی، همکاری با خیرین، سازمان‌های مردم‌نهاد، نهادهای حمایتی و سایر ظرفیت‌های اجتماعی و برنامه‌ریزی برای ارائه خدمات، بسته‌های حمایتی، اقلام ضروری و سایر حمایت‌های اجتماعی در چارچوب قوانین و ظرفیت‌های موجود کانون است.

هـ- کارگروه فرهنگ و رسانه

این کارگروه مسئول برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت‌های آموزشی، اطلاع‌رسانی، تولید محتوا، ارتباط با رسانه‌ها، ارتقای آگاهی عمومی، ترویج حقوق افراد دارای معلولیت، اصلاح نگرش عمومی نسبت به معلولیت و توسعه فرهنگ مشارکت اجتماعی است. دبیران مناطق موظف هستند در یکی از کارگروه‌های پنج‌گانه عضو شوند. پروژه‌های اجرایی برای معلولان، از دل کارگروه‌ها بیرون آمده و برای اجرا و تصویب به هیئت‌مدیره کانون ارجاع می‌شود. این طرح‌ها پس از تصویب هیئت‌مدیره با پشتیبانی مالی اداره‌کل سلامت شهرداری تهران اجرایی می‌شود. علاوه بر آن، دبیران مناطق می‌توانند با همکاری مدیران سلامت در مناطق خود برنامه‌های مختلفی را برای معلولان در سطح منطقه عملیاتی کنند.

مخلص کلام آنکه، شیوه واگذاری امور به معلولان برای مدیریت مشکلات شهری در تهران، می‌تواند یک الگوی موفق در سایر کلان‌شهرهای کشور باشد تا این ساختار در آینده، ابتدا در سایر استان‌های بزرگ کشور و در ادامه در سایر شهرها راه‌اندازی شود.