سیزدهم شهریورماه سال جاری، برنامه شش نقطه که از رادیو تهران به روی آنتن میرود، دهمین سال فعالیت خود را به پایان رساند. به همین بهانه و در این یادداشت، در مصاحبه با مدیر گروه ورزش و تفریحات رادیو تهران، یکی از فعالان رسانهای جامعه نابینایان و یک مخاطب شش نقطه، نقاط ضعف و قوت این برنامه را از نظر خواهیم گذراند.
شش نقطه صدای مطالبات و توانمندیهای جامعه نابینایان است
دکتر تورج توانا، مدیر گروه ورزش و تفریحات رادیو تهران، در مصاحبه با نسل مانا در خصوص یک دهه فعالیت این برنامه رادیویی گفت: «شش نقطه از همان ابتدا با یک نگاه مشخص شکل گرفت و جامعه نابینایان و کمبینایان را بهعنوان هدف اصلی خود در نظر داشت. این برنامه طی ۱۰ سال گذشته تلاش کرده صدای توانمندیها، دغدغهها، مطالبهها، تجربهها و موفقیتهای افراد نابینا و کمبینا باشد». وی در پاسخ به این سؤال که رادیو چه ظرفیتهایی برای نابینایان دارد بیان کرد: «رادیو فقط یک رسانه شنیداری نیست؛ رادیو میتواند فضایی برای ارتباط بهتر، گفتوگو، مشارکت و دیده شدن گروههایی باشد که شاید در رسانههای دیگر فرصت کمتری برای ظهور و حضور داشته باشند. ما در این جامعه شنوندههایی بسیار حرفهای و پیگیر داریم که با برنامههای رادیویی ارتباط جدی برقرار میکنند». ایشان افزود: «امروز وقتی درباره شش نقطه میگوییم، درباره ۱۰ سال تجربه، تلاش و همراهی افراد مختلف با این برنامه صحبت میکنیم؛ در طول این سالها افراد بسیار خوبی به گروه برنامهساز «شش نقطه» اضافه شدهاند و امروز این برنامه از حضور نیروهایی حرفهای، پرکار و پرتلاش بهره میبرد». دکتر توانا در پاسخ به این پرسش که برای ۱۰ سال دوم فعالیت «شش نقطه» چه برنامههایی در نظر گرفتهاید اظهار کرد: «در طرح جدید رادیو تهران برای «شش نقطه» برنامههای ویژهای تدارک دیده شده است. تلاش ما این است که «شش نقطه» برنامهای منسجم، چابک و متنوع باشد و در عین حال محوریت تهران را حفظ کند. همچنین میخواهیم «شش نقطه» به یک برنامه تخصصی، هویتمند و مخاطبمحور تبدیل شود؛ برنامهای که مخاطبانش فقط شنونده نباشند، بلکه بتوانند در تولید آن نیز مشارکت کنند. دوست داریم بچههای نابینا و کمبینا حرفهایشان را بزنند، دغدغهها و خواستههایشان را مطرح کنند، مطالباتشان را بیان کنند و از موفقیتهایشان برای ما بگویند؛ بنابراین «شش نقطه» نباید برنامهای باشد که مخاطب در آن فقط شنونده است؛ مخاطب باید بخشی از برنامه و فرایند تولید آن باشد». وی در پایان، در پاسخ به این پرسش که اگر بخواهید «شش نقطه» را پس از ۱۰ سال در یک جمله توصیف کنید، چه میگویید؟ گفت: «برای من «شش نقطه» فقط یک اسم و یک نام نیست؛ «شش نقطه» حاصل ۱۰ سال اعتماد شما مخاطبان برنامه به دوستان خودتان است. این اعتماد یک سرمایه انسانی ارزشمند ایجاد کرده است و امیدوارم بتوانیم از این سرمایه انسانی و تلاش نابینایان برای تبدیل «شش نقطه» به یک هویت رسانهای مؤثرتر استفاده کنیم».
آغاز دهه دوم، فرصتی برای بازنگری شش نقطه در فرم و ساختار این برنامه است
امید هاشمی از فعالان رسانهای جامعه نابینایان در خصوص این برنامه رادیویی گفت: «نام شش نقطه بسیار هوشمندانه انتخاب شده است؛ چرا که ارجاع مستقیمی به خط بریل دارد؛ کوتاه و خوش آوا است و بعد از این همه سال، تبدیل به یک برند شناختهشده است. حتی نامگذاری بخشهای مختلف برنامه، بر اساس مفهوم «نقطه» هم به این هویت کمک کرده است». هاشمی بیان کرد: «این برند باید حفظ شود اما حفظ برند، نباید به معنای ثابت ماندن فرم برنامه باشد؛ اتفاقاً ورود به دهه دوم بهترین فرصت برای بازنگری در فرم و ساختار این برنامه است». هاشمی یکی دیگر از نقاط قوت شش نقطه را فعالیت خود نابینایان در این برنامه یاد میکند و میگوید: «حضور نابینایان در شش نقطه باعث شده برنامه در بسیاری از مواقع از نگاه ترحمآمیز و کلیشهای به نابینایی فاصله بگیرد و یک فرد نابینا را بهعنوان یک شهروند با زندگی، دغدغه، توانایی، مطالبه و حتی مسائل کاملاً روزمره ببیند؛ البته هنوز گاهی کلیشه «نابینای موفق» خود را به برنامه تحمیل کرده است. با اینکه شش نقطه تلاش دارد تنها دنبال انسانهای خارقالعاده نباشد، گاهی اوقات این نگاه مشاهده میشود که برای معرفی یک فرد نابینا، وی میبایست موفقیت ویژهای در کار یا زندگی خود داشته باشد؛ در حالی که به نظر من، یکی از جذابترین مسیرها برای این برنامه میتواند روایت زندگی معمولی نابینایان و کمبینایان باشد. انسانهایی که لزوماً قهرمان یا نخبه نیستند و مانند هر انسان دیگری کار میکنند، درس میخوانند، عاشق میشوند، خانواده تشکیل میدهند، تفریح میکنند، شکست میخورند و با مسائل روزمره زندگی درگیر هستند. عادیسازی حضور نابینایان شاید از قهرمانسازی آنها نیز اثر اجتماعی بیشتری داشته باشد».
هاشمی در خصوص نقاط ضعف این برنامه نیز میگوید: «شش نقطه بعد از ده سال فعالیت، هنوز نتوانسته است جریان یا موج رسانهای جدی ایجاد کند؛ نه در جامعه نابینایان و نه در میان مخاطبان عام جامعه». وی افزود: «شش نقطه نتوانسته است مانند بعضی از برنامههای مطالبهگر رادیو تهران، یقه مسئولین را بگیرد، پیگیر یک موضوع مشخص بماند و به اصطلاح موی دماغ دستگاههای اجرایی کشور شود تا سرانجام نتیجهای بگیرد. از طرفی دیگر، یادم نمیآید این برنامه توانسته باشد حول یک مسئله مشخص، یک کمپین یا حرکت اجتماعی وسیع راه بیندازد تا از مرز مخاطبان ثابت برنامه عبور کند. فکر میکنم بخشی از این مشکل، به فرم مجلهای برنامه برمیگردد؛ تنوع آیتمها باعث میشود برنامه ریتم داشته باشد، ولی این خطر را به دنبال دارد که موضوعات قبل از اینکه واقعاً باز شوند، به پایان میرسند. مطالبهای مطرح میشود، مسئولی جواب میدهد یا نمیدهد و پرونده همانجا رها میشود. در نتیجه گاهی با مجموعهای از موضوعات نیمهباز مواجه هستیم، نه پروندههایی که برنامه تا رسیدن به یک نتیجه مشخص دنبال کرده باشد. پیشنهاد میشود یکی از برنامهها در طول هفته، پروندهمحور باشد؛ یعنی، تمام نیم ساعت تنها یک موضوع را شامل شود و با گفتوگو، گزارش، تحلیل، حضور طرفهای مختلف و پیگیری قبلی جلو برود. این کار میتواند وجه ژورنالیستی و مطالبهگر شش نقطه را بسیار جدیتر کند». وی در ادامه گفت: «اگر شش نقطه یک برنامه ویژه نابینایان است، میبایست بخش عمده محتوای خود را بر اساس نیاز و علاقه این جامعه طراحی کند؛ اما اگر قرار است مخاطب عمومی نیز داشته باشد، باید بتواند افراد بینا را متقاعد کند که چرا شنیدن این برنامه به زندگی و جامعه خودش مربوط میشود». هاشمی بیان کرد: «احساس میکنم دایره افراد و نهادهایی که در برنامه حضور دارند، میتواند بسیار گستردهتر باشد. بعد از ده سال جالب نیست که مرتباً به چند چهره، انجمن یا نهاد مشخص رجوع شود».
هاشمی در ادامه در خصوص تدوین این برنامه نیز میگوید: «گاهی اوقات تدوین شش نقطه بیش از حد انجام میشود؛ یعنی، تدوینگر تقریباً تمامی مکثها و فاصلههای طبیعی میان جملهها را میگیرد و عملاً جایی برای نفس کشیدن مجری و مهمان باقی نمیماند؛ در نتیجه، گفتوگو با اینکه از نظر زمانی فشردهتر میشود، اما از فرم طبیعی خودش خارج میشود و گاهی حس میشود جملهها به یکدیگر چسبیدهاند. مکث، سکوت کوتاه، نفس کشیدن و حتی گاهی تپقهای طبیعی بخشی از موسیقی گفتوگوی رادیویی است و حذف بیش از حد آنها، لزوماً برنامه را حرفهایتر نمیکند». هاشمی در پایان سخنان خود به آرشیو برنامه شش نقطه اشاره میکند و میگوید: «شش نقطه سرمایهای از صدها ساعت گفتوگو، گزارش و روایت درباره زندگی نابینایان دارد، اما تا جایی که من اطلاع دارم، یک آرشیو مرکزی، مرتب، قابل جستوجو و در دسترس تا بتوان برنامهها را بر اساس تاریخ، موضوع و مهمان پیدا کرد، وجود ندارد. به نظرم این امر تنها یک مسئله فنی نیست، بلکه بخشی از حافظه رسانهای جامعه نابینایان است و حیف است این حجم از محتوا پراکنده بماند».
شش نقطه مسیر زندگی مرا تغییر داد
مرضیه کوهدار از مخاطبان برنامه شش نقطه نیز در مصاحبه با نسل مانا میگوید: «من از سال ۱۳۹۸ با این برنامه آشنا شدم. شش نقطه تأثیر بسیار زیادی در زندگی من گذاشت». وی افزود: «از سال ۱۳۹۹ که شش نقطه تصمیم گرفت آیتمی با عنوان «طرح استعدادیابی» داشته باشد، مسیر زندگی من تغییر کرد. چرا که در این طرح شرکت کردم، برنده شدم و بعد از آن، به این برنامه دعوت شدم. از وقتی که تدوین صدا را یاد گرفتم، زمانی که برای باشگاه مخاطبان آیتم میساختم، خودم تدوین آن را انجام میدادم و آن را اجرا میکردم. همچنین نویسندگی و تدوین کار را نیز بر عهده داشتم. به نظرم یکی از نقاط قوت برنامه شش نقطه این بود که مخاطبان را در آیتمسازی سهیم کرد». وی در ارتباط با بهترین آیتمهای شش نقطه گفت: «آیتم طنز برنامه برایم بسیار جذاب بود. عاشق آیتم «استاد خوشچشم» بودم. آیتم «یه نکته کوچولو» هم برایم بسیار دوستداشتنی است. بخشی که در عین سادگی، موارد بسیاری را به ما آموخته است. «رودابه» هم با آن کنجکاویها و طنزی که دارد، دل همه مخاطبان را برده است». کوهدار در ادامه افزود: «انرژی آقای آذر ماسوله و آهنگهایی که در برنامه استفاده میکنند، فوقالعاده است و من از آنها انرژی میگیرم». وی در خصوص سایر بخشهایی که علاقهمند است به شش نقطه اضافه شود میگوید: «شخصاً دوست دارم مهمانها حضوری به برنامه دعوت شوند. وقتی مهمان حضوری دعوت میشود، ارتباط مخاطبان با او بهتر برقرار میشود». وی بیان کرد: «آیتم دیگری که دوست دارم به برنامه اضافه شود، «گشت سپید» است. آیتمی که زمانی خانم واحدی و آقای آذر ماسوله با هم به طبیعتگردی میرفتند و از آن محل گزارش تهیه میکردند. پیشنهاد دیگری که دارم آن است که یک مشاور ازدواج به برنامه دعوت شود و درباره ازدواج افراد نابینا گفتوگو شود. همچنین بهتر است درباره علم پزشکی و اینکه چشمپزشکی در حال حاضر چه مسیری را طی میکند و چه پیشرفتهایی داشته است، صحبت شود». وی در پایان گفت: «جای هنرمندان نابینا در آیتمهای برنامه خالی است؛ جا دارد حتماً از هنرمندان نابینا در عرصه موسیقی دعوت شود و دوستانی که در این حوزه فعالیت میکنند، در برنامه حضور داشته باشند».
برنامه شش نقطه تا کنون 541 بار به روی آنتن رادیو تهران رفته است و این برنامه روزهای پنجشنبه و جمعه هر هفته از ساعت 13.30 تا 14 پخش میشود.
