توانبخشی ، ارمغان فرهنگ برای راهبران جامعه نابینایان: از «چه گفتن» تا «چگونه گفتن» در آموزش
صلاحالدین محمدی
معرفی کتاب «برنامه درسی ویژه دانشآموزان با آسیب بینایی»
به نام آنکه جان را فکرت آموخت
همراهان گرامی نسل مانا، این بار با هدیهای ارزشمند همراهتان هستیم. هدیهای که از جنس دانش است، و روشنیبخش راه پر پیچ و خم مسیر زندگی نابینایان؛ شب عید نوروز است؛ شبِ شدن سالی نو، شبِ رویش دوباره امید و آغاز فصل تازهای از زندگی. در این شبهای پرفروغ، وقتی دلها بهانه تحول میگیرند و چشمها در انتظار رویشاند، چه عیدیای ارزشمندتر از دانایی؟ چه هدیهای ماناتر از آنکه چراغی باشد در دستان کسانی که مسیرشان را در تاریکی میجویند؟
«برنامه درسی ویژه دانشآموزان با آسیب بینایی» یک عیدی فرهنگی است از جنس آگاهی، که به همت دکتر صاحب یوسفی، دکتر طاهره نجفیفرد، دکتر طاهره حسینی قمی، صمد آخوندلو، دکتر صلاحالدین محمدی عیسیآباد و شقایق جعفریزادگان و با ویراستاری دکتر عباس نجفیپور ترجمه شده و به فارسیزبانان تقدیم شده است. این کتاب که تألیف کارن تی. آلمن و ساندرا لوئیس، از چهرههای برجسته آموزش ویژه در جهان، است یکی از جامعترین منابع حوزه آموزش دانشآموزان نابینا و کمبینا به شمار میرود و توسط انتشارات ارجمند در اوایل زمستان 1404 روانه بازار نشر شده است.
ازاینرو، ابتدا کتاب را با اشاره به سرفصلهای آن، حضورتان معرفی کرده، مزایای این منبع ارزشمند را برشمرده و در ادامه به اهمیت و نقش آموزشی آن و اینکه این منبع برای چه کسانی مفید است، خواهیم پرداخت.
معرفی کتاب و سرفصلها
این کتاب در دوازده فصل و دو بخش اصلی تدوین شده و به معرفی و تشریح «برنامه درسی ویژه (ECC)» میپردازد. برنامهای که نه یک مکمل، بلکه قلب تپنده آموزش دانشآموزان با آسیب بینایی است.
بخش نخست با تأکید بر اهمیت برنامه درسی ویژه آغاز میشود و مفاهیم بنیادینی چون یادگیری، پیشرفت مهارتها، راهبردهای آموزشی و ارزیابی را پوشش میدهد. بخش دوم اما گنجینهای ارزشمند از نُه حوزه اصلی برنامه درسی ویژه است:
۱. مهارتهای دسترسی جبرانی
۲. کارایی حسی
۳. فناوری کمکی
۴. جهتیابی و حرکت
۵. زندگی مستقل
۶. تعامل اجتماعی
۷. تفریح و اوقات فراغت
۸. آموزش مهارتهای شغلی
۹. خودتعیینگری
هر فصل با دقتی تحسینبرانگیز، ضمن معرفی مؤلفههای هر حوزه، روشهای ارزیابی، راهبردهای آموزشی، نقش معلم، راهکارهای همکاری با والدین و فعالیتهای یادگیری را شرح میدهد. گویی کتاب، نه یک منبع نظری، که یک راهنمای عملی گامبهگام برای همه کسانی است که با دانشآموزان نابینا سر و کار دارند.
نقاط مثبت و امتیازات ویژه
آنچه این کتاب را از دیگر منابع مشابه متمایز میکند، رویکرد منحصربهفرد و همهجانبه آن است. نخستین امتیاز، تأکید بر برنامه درسی ویژه بهعنوان یک ضرورت، نه یک انتخاب است. نویسندگان بهوضوح نشان میدهند که دانشآموزان با آسیب بینایی، برای دستیابی به استقلال و موفقیت در زندگی، به چیزهای فراتر از آموزش آکادمیک نیاز دارند؛ آنها باید بیاموزند چگونه در جهانی که برای بینایان طراحی شده، بهعنوان شهروندانی توانمند و مستقل زندگی کنند.
دومین مزیت، رویکرد علمی همراه با کاربردیبودن است. هر راهبردی که در کتاب پیشنهاد میشود، نه بر پایه ذهنپردازی، که بر اساس دههها پژوهش میدانی و تجربه عملی متخصصان برجسته استوار است. جداول ارزیابی، فعالیتهای یادگیری و مثالهای عینی، کتاب را به ابزاری کارآمد در دستان معلمان و مربیان تبدیل کرده است.
سومین نقطه قوت، توجه همزمان به همه کنشگران این عرصه است. کتاب، معلم را تنها نمیگذارد؛ والدین را فراموش نمیکند؛ به نیازهای دانشآموز در سنین مختلف توجه دارد و حتی برای کار با دانشآموزان دارای معلولیتهای چندگانه نیز راهکار ارائه میدهد.
اهمیت و نقش آموزشی برای جامعه نابینایان
اهمیت این کتاب را در دو سطح میتوان بررسی کرد:
در سطح نخست، این کتاب پاسخی به یک خلأ بزرگ در نظام آموزشی ایران است. سالهاست که معلمان، مربیان و خانوادههای دانشآموزان نابینا برای دسترسی به منابع جامع و روزآمد در حوزه برنامه درسی ویژه با دشواری روبهرو بودهاند. ترجمه روان و علمی این اثر به همت این گروه از مترجمان و متخصصان ایرانی، گام بلندی است در جهت پر کردن این خلأ.
در سطح دوم، این کتاب نگرش ما را نسبت به توانایی افراد نابینا دگرگون میکند. این اثر بهوضوح اثبات میکند که آسیب بینایی، هرگز به معنای ناتوانی در یادگیری، استقلال، موفقیت شغلی و مشارکت اجتماعی نیست؛ بلکه آنچه تفاوت را رقم میزند، عدم دسترسی به آموزش مناسب است. برنامه درسی ویژه دقیقاً ابزاری برای تحقق دسترسی به این آموزش مناسب است.
این کتاب برای چه افرادی مفید است؟
معلمان و مربیان بزرگترین بهرهبرداران این کتاب هستند. آنها با مطالعه این اثر، نه فقط با «چه گفتن»، که با «چگونه گفتن» و «چه زمانی گفتن» نیز آشنا میشوند. این کتاب به معلمان میآموزد که چگونه میتوان یک دانشآموز نابینا را برای زندگی واقعی، نه صرفاً برای موفقیت در امتحانات، آماده کرد.
دانشجویان و پژوهشگران نیز در این کتاب گنجینهای ارزشمند از مبانی نظری، یافتههای پژوهشی و پرسشهای بیپاسخ برای تحقیقات آینده خواهند یافت.
اما شاید مهمترین مخاطب، خانوادهها باشند. والدینی که گاه نمیدانند چگونه به فرزند نابینای خود در مسیر استقلال کمک کنند، در این کتاب راهکارهایی روشن، عملی و امیدبخش خواهند یافت. از آموزش بستن بند کفش تا مهارتهای جهتیابی در شهر، از چگونگی برقراری ارتباط با همسالان تا آمادگی برای ورود به بازار کار.
سخن پایانی
نوروز، زمان نو شدن است. چه نو شدنی ارزشمندتر از آنکه اندیشههایمان را بهروز کنیم و ابزارهایمان را برای ساختن فردایی بهتر ارتقا دهیم؟
کتاب «برنامه درسی ویژه دانشآموزان با آسیب بینایی» یک هدیه نیست؛ یک سرمایه ملی است. سرمایهای که اگر بهدرستی از آن بهرهبرداری شود، نسلی از دانشآموزان نابینا را پرورش خواهد داد که نه از سایهها هراس دارند و نه در برابر تاریکیها تسلیم میشوند؛ نسلی که با تکیه بر آگاهی و مهارت، جهان را بهسان روشندلان واقعی، به رنگ توانایی و امید خواهند دید.
در همینجا لازم است که از شرکتهای تخصصی تولید کننده کتب صوتی و کتابخانههای نابینایان خواهش کنم که ضمن هماهنگی با انتشارات محترم ارجمند، این منبع ارزشمند را به شکل استاندارد و با کیفیت بالا گویا نموده و در اختیار نابینایان علاقهمند قرار دهند. باشد که در سال نو، این عیدی فرهنگی، راهگشای مسیرهای تازهای برای جامعه نابینایان ایران زمین باشد.
سال نو، سال آگاهی، سال توانایی مبارک.
مشخصات کتاب:
برنامه درسی ویژه دانشآموزان با آسیب بینایی
تألیف: کارن تی. آلمن و ساندرا لوئیس
ترجمه: دکتر صاحب یوسفی، دکتر طاهره نجفیفرد، دکتر طاهره حسینی قمی، صمد آخوندلو، دکتر صلاحالدین محمدی عیسیآباد، شقایق جعفریزادگان
ویراستار: دکتر عباس نجفیپور
انتشارات ارجمند
تعداد صفحات: ۵۶۳
