درود بر همراهان نسل مانا و سرویس کتابخوان!
این ماه هم با معرفی مناسبتهای تقویم و کتابهای مرتبط در کنار شما هستیم؛ برای آگاهی و دریافت نسخههای صوتی یا بریل به بخش نابینایان و کمبینایان کتابخانههای عمومی مراجعه کنید.
نوروز، کهنترین جشن ملی ایرانیان، با تحویل سال خورشیدی آغاز میشود و بیش از سه هزار سال قدمت دارد؛ نماد تجدید حیات طبیعت، پیروزی نور بر تاریکی و شروع دوباره زندگی است. ایرانیان با سفره هفتسین، خانهتکانی، دید و بازدید و آیینهایی مانند سیزدهبدر آن را گرامی میدارند. نوروز در کشورهای افغانستان، تاجیکستان، عراق و… جشن گرفته میشود و در یونسکو به عنوان میراث مشترک بشری ثبت شده است؛ کتاب نوروز و فلسفه هفتسین، نوشته محمدعلی دادخواه، با موضوع بررسی تاریخی، فرهنگی و نمادشناختی نوروز با تمرکز ویژه بر فلسفه و ریشههای هفتسین معرفیکننده این جشن کهن است.
روز جهانی هواشناسی هر سال ۲۳ مارس (معمولاً ۳ فروردین) توسط سازمان جهانی هواشناسی (WMO) گرامی داشته میشود. بزرگداشت این روز از سال ۱۹۶۱ آغاز شد و به مناسبت تأسیس سازمان در ۲۳ مارس ۱۹۵۰ نامگذاری گردید. هدف آن، برجسته کردن نقش هواشناسی در حفاظت جان و مال، ایمنی حملونقل، کشاورزی، مدیریت بلایا، تغییرات اقلیمی و توسعه پایدار است و فرصتی برای آگاهی درباره پیشبینی آبوهوا، اقلیمشناسی و چالشهای زیستمحیطی فراهم میکند؛ کتاب تاریخچه هواشناسی، نوشته پوریا کمانی فرد، با موضوع مروری بر تاریخچه علم هواشناسی در جهان و ایران، سازمان هواشناسی جهانی، سازمان هواشناسی ایران و کاربردهای آن در دفاع و زندگی روزمره منبع خوبی برای مطالعه در این زمینه است.
شش فروردین (خردادروز یا هفدرو) زادروز اشو زرتشت، پیامبر باستانی ایران است. این باور عمدتاً در میان زرتشتیان ایران رواج دارد و از سال ۱۳۹۸ در تقویم رسمی ثبت شده است. زرتشت بنیانگذار آیین مزدیسنا است که بر سه اصل «پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک» تأکید دارد و آموزههایش شامل توحید (اهورامزدا)، مبارزه خیر و شر، آزادی انتخاب و مسئولیت انسان در برابر طبیعت و جامعه میشود. برخی منابع سنتی تولد او را حدود ۱۷۶۸ ق.م تخمین میزنند و این روز را با جشن نوروز بزرگ و پیامبری در ۳۰ سالگی مرتبط میدانند. زرتشتیان در این روز به نیایشگاه میروند، آفرینگان میخوانند و خوراکیهایی مانند آش رشته میپزند؛ کتاب اسطوره زندگی زردشت، اثر ژاله آموزگار و احمد تفضلی، با موضوع بررسی اساطیری و تاریخی زندگی زرتشت بر اساس متون کهن پهلوی، یونانی و اوِستایی، مقایسه منابع باستانی، تحلیل افسانهها و روایتهای مربوط به تولد، کودکی، پیامبری و آموزههای او در فرهنگ ایران باستان میتواند منبع مناسبی برای مطالعه باشد.
هفتم فروردین (مطابق ۲۷ مارس)، روز ملی هنرهای نمایشی است که همزمان با روز جهانی تئاتر گرامی داشته میشود. این روز از سال ۱۹۶۱ توسط مؤسسه بینالمللی تئاتر (ITI) به عنوان روز جهانی تئاتر نامگذاری شد و از سال ۱۳۹5 در ایران ثبت گردید. هدف آن پاسداشت تئاتر، بازیگری و گونههای نمایشی (تعزیه و نقالی سنتی تا تئاتر مدرن) است و فرصتی برای تأکید بر نقش تئاتر در پیوند فرهنگها، آگاهی اجتماعی، خلاقیت و ارتباط انسانی فراهم میکند؛ کتاب تئاتر ایران در گذر زمان، نوشته غلامحسین دولتآبادی، به موضوع تاریخچه جامع تئاتر ایران از دوران باستان تا معاصر، بررسی تحولات نمایشهای سنتی (تعزیه، نقالی، سیاهبازی) و تئاتر مدرن و نیز تأثیرات فرهنگی و اجتماعی بر هنرهای نمایشی در ایران میپردازد.
سیزدهم فروردین، روز طبیعت (سیزدهبدر) و آخرین روز تعطیلات نوروزی است. این آیین کهن مردم را به طبیعت میکشاند تا سبزه را به آب بسپارند (نماد رها کردن نحسی)، گره بزنند، بازی کنند، آجیل بخورند و شادی کنند. ریشههای آن به باورهای باستانی پیروزی ایزد باران (تیشتر) بر خشکسالی و ستایش طبیعت برمیگردد. پس از انقلاب اسلامی، نام «روز طبیعت» گرفت تا بر حفاظت محیط زیست تأکید شود و نماد پایان تعطیلات با انرژی تازه است؛ کتاب سیزدهبدر و روز طبیعت از آغاز تا امروز، نوشته مجتبی برزآبادی فراهانی، با موضوع بررسی تاریخی، فرهنگی و آیینی سیزدهبدر از دوران باستان تا عصر حاضر، تحلیل ریشهها، باورها، آداب و تحولات این جشن نوروزی و روز طبیعت در ایران منبع مناسبی برای مطالعه در این زمینه محسوب میشود.
پانزدهم فروردین، روز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی نام گرفته است. این روز از حدود سال ۱۳۹۴ ثبت شد و پیشنهاد مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران (جهاد دانشگاهی) بود. هدف آن افزایش آگاهی از حفاظت منابع ژنتیکی و تنوع زیستی به عنوان سرمایه ملی برای امنیت غذایی، کشاورزی پایدار، داروسازی، زیستفناوری و توسعه اقتصادی است. ایران با تنوع زیستی بالا، بیش از ۵۴ هزار نمونه ژنتیکی را نگهداری میکند تا از انقراض جلوگیری شود. این روز فرصتی برای تأکید بر مدیریت پایدار و مقابله با تهدیدهایی مانند تغییرات اقلیمی، آلودگی و بهرهبرداری بیش از حد است؛ کتاب تنوع زیستی ایران: وضعیت موجود، روندها و چالشها نوشته سید مجتبی خیام نکویی، محسن مردی و مهرناز بنیاعمام، به موضوع بررسی جامع وضعیت فعلی تنوع زیستی ایران در سطوح مختلف (ژنتیکی، گونهای، اکوسیستمی)، روندهای تغییرات، تهدیدها و چالشهای حفاظتی، با تمرکز بر ذخایر زیستی و ژنتیکی کشور، تحلیل علمی و پیشنهاد راهکارها برای مدیریت پایدار میپردازد.
هفدهم فروردین، روز فرهنگ پهلوانی و ورزش زورخانهای است. این روز مصادف با ۱۷ شوال (سالروز نبرد حضرت علی (ع) با عمرو بن عبدود در جنگ خندق) نامگذاری شده و نماد جوانمردی، مروت، ایثار و پهلوانی واقعی است. ورزش زورخانهای ریشه در فرهنگ ایرانی – اسلامی دارد؛ با آیینهایی مانند میلگردانی، کبادهزنی، شنا و کشتی پهلوانی همراه است و بر اصول اخلاقی فروتنی، کمک به ضعیفان، پاکدامنی و ذکر خدا تأکید دارد. این آیین در ۲۰۱۰ به عنوان میراث معنوی بشری در یونسکو ثبت شد و فرصتی برای ترویج ارزشهای پهلوانی و حفظ سنت کهن است؛ کتاب تاریخ و فرهنگ زورخانه، نوشته غلامرضا انصافپور، به بررسی جامع تاریخچه ورزش زورخانهای و پهلوانی در ایران از دوران باستان تا معاصر، بنیادهای فرهنگی و اجتماعی زورخانه، آداب و اصطلاحات، نقش عیاران و فتوت، تحولات در دوره اسلامی و قاجار، گروههای اجتماعی زورخانه و تحلیل فرهنگی این نهاد سنتی میپردازد.
هجدهم فروردین (۷ آوریل)، روز سلامتی یا روز جهانی بهداشت است. این روز به مناسبت تأسیس سازمان بهداشت جهانی (WHO) در سال ۱۹۴۸ نامگذاری شد و از ۱۹۵۰ گرامی داشته میشود. هدف از این کار، افزایش آگاهی درباره بهداشت عمومی، پیشگیری از بیماریها، دسترسی عادلانه به سلامت و ترویج سبک زندگی سالم است و در ایران فرصتی برای کمپینهای آموزشی، واکسیناسیون و تأکید بر بهداشت فردی و اجتماعی فراهم میآورد؛ کتاب پاسداشت تندرستی با پزشکی ایرانی، نوشته ریحانه معینی و نرجس گرجی، با موضوع بررسی اصول ششگانه حفظ سلامتی (تندرستی) در طب سنتی ایرانی، شامل تغذیه، حرکت و سکون، خواب و بیداری، حالات روانی، آب و هوا، و احتباس و استفراغ، با تمرکز بر بایدها و نبایدها برای پیشگیری از بیماریها و ارتقای سلامت عمومی بر اساس منابع معتبر طب ایرانی منتشر شده است.
۲۵ فروردین، روز بزرگداشت عطار نیشابوری، (فریدالدین عطار نیشابوری متولد حدود ۵۴۰ ه.ق / ۱۱۴۶ م در نیشابور، درگذشت حدود ۶۱۸ ه.ق / ۱۲۲۱ م) یکی از بزرگترین شاعران و عارفان ایرانی، است که پیش از حمله مغول در نیشابور کشته شد. او پیشگام ادبیات عرفانی فارسی است و آثارش پر از تمثیل، حکایت و مفاهیم تصوف مانند عشق الهی، فنا فیالله، سیر و سلوک و وحدت وجود است. معروفترین اثرش «منطقالطیر» است که داستان سفر پرندگان به سوی سیمرغ (نماد خداوند) را روایت میکند و تأثیر عمیقی بر مولانا گذاشت. هر سال مراسم بزرگداشت در آرامگاهش در نیشابور (گلباران، شب شعر، نمایشگاه و پژوهش) برگزار میشود؛ کتاب زندگینامه عطار نیشابوری، اثر بدیعالزمان فروزانفر، با موضوع پژوهش جامع و معتبر درباره زندگی، عقاید، آثار و نقد کتابها و نظریات شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، بررسی احوال، جهانبینی عرفانی، تحلیل منظومهها و تأثیر او بر ادبیات عرفانی فارسی، مرجع کلاسیک و شناختهشده در مطالعات عطار به معرفی این عالم بزرگ میپردازد.
